Dziś jest 29.8.2014 | Obchodzimy imieniny: Jana, Sabiny, Racibora
Nie jesteś zalogowany! Zaloguj się lub zarejestruj jeśli nie posiadasz konta!
Nie pamiętam hasła / Zarejestruj nowe konto!
Get Adobe Flash player
Strona główna » Artykuły » Dla rodziców » Psychologia » Gry i zabawy- klasyfikacja

Gry i zabawy- klasyfikacja

Dodano 21.11.2011, 12:09 / Autor: Anna Górska / Wyświetleń: 9880

Zabawa dostarcza dziecku radosnych przeżyć niezbędnych do prawidłowego rozwoju umysłowego. W tej formie działalności dziecko wyraża swe uczucia i pragnienia. Zabawa zaspokaja wiele potrzeb i życzeń dziecka, które nie mogą być zrealizowane w życiu codziennym.

W polskiej literaturze brak jest spójnej, jednolitej klasyfikacji zabaw. Wynika to z faktu przyjęcia przez poszczególnych autorów różnych kryteriów klasyfikacyjnych[1]. Na podstawie zebranych obserwacji zabaw dzieci zostały wyodrębnione różne rodzaje zabaw w zależności od występujących w nich cech charakterystycznych. Podział, z którym najczęściej możemy się spotkać wyróżnia następujące rodzaje zabaw:

  1. Zabawy manipulacyjne;
  2. Zabawy tematyczne;
  3. Zabawy konstrukcyjne;
  4. Zabawy ruchowe;
  5. Zabawy dydaktyczne[2].

Zabawy manipulacyjne stanowią najprostszą formę zabawy dziecięcej. Są ważnym czynnikiem rozwoju umysłowego dziecka. Polegają głównie na chwytaniu różnych przedmiotów i manipulowaniu nimi. Dziecko ogląda, obserwuje i uczy się poznawać, działać za pomocą przedmiotów, dzięki czemu zdobywa wiedzę o ich przydatności i użyteczności zarówno dla zabawy, jak i celów praktycznych[3].

Zabawy tematyczne polegają „na bawieniu się w coś lub kogoś”[4], której źródłem jest rzeczywistość, czyli zdarzenia zaobserwowane w otoczeniu i odtworzone za pomocą działań, w których dziecko naśladuje dorosłych i odgrywa ich role. Jak pisze S. Lipina zabawy tematyczne „są swoistą formą działalności, w której dziecko w postaci zabawowej wprowadza w czyn, co przedtem zaobserwowało, poznało i przeżyło czego dowiedziało się
i doświadczyło”[5].

Zabawy konstrukcyjne kierują aktywność dziecka ku wytworzeniu czegoś z dowolnego materiału. Zaspokajają potrzebę twórczej aktywności dzieci, wzbogacają wiedzę o materiałach i konstrukcjach, uczą zmieniać otaczającą rzeczywistość. Przyzwyczajają dzieci do wykonywania zadań, przygotowując je w ten sposób do pracy, rozwijają myśl techniczną dziecka i wyobraźnię przestrzenną[6].

Zabawy i gry ruchowe to zabawy, w których czynnikiem dominującym jest ruch, który w wieku przedszkolnym stanowi istotny bodziec rozwoju. Dzięki zabawom ruchowym dziecko ćwiczy swoją siłę, szybkość, wytrzymałość, zwinność. Oparte na formach ruchu, jak: chód, skok, rzut, pełzanie itp., przyczyniają się do podnoszenia ogólnej sprawności fizycznej i rozwoju psychomotorycznego dziecka[7].

Gry i zabawy dydaktyczne są powszechnie uznawane za jedno ze wspaniałych odkryć pedagogiki przedszkolnej, zaliczone do szczególnych metod nauczania[8]. Ich znaczenie w rozwoju dziecka sześcioletniego stanowi temat mojej pracy, dlatego postaram się szczególnie przeanalizować ten rodzaj zabaw, istotę, funkcje i rolę, jaką odgrywają w rozwoju poszczególnych sfer dziecka. W literaturze fachowej spotyka się różne definicje i pojęcia gier i zabaw dydaktycznych.

Według W. Okonia zabawa dydaktyczna to „zabawa według wzoru opracowanego przez dorosłych, prowadząca z reguły do jakiegoś założonego w niej zadania; najczęściej gra umysłowa, której celem jest rozwijanie zdolności poznawczych”[9]. Do zabaw tych zalicza on między innymi: loteryjki, układanki, rebusy, krzyżówki, zagadki.

Zabawy dydaktyczne to zabawy podporządkowane regułom postępowania. Reguły te w zabawie dydaktycznej występują w postaci ukrytej. W zabawach tych działanie jest podporządkowane regułom wyznaczonym przez zadania, na których dzieci koncentrują uwagę, starając się poprawnie rozumować, dokonywać analizy i syntezy, wyróżniać i porównywać cechy różnych przedmiotów. Zabawa dydaktyczna może przebiegać samotnie lub w zespole, nikt jednak w niej nie wygrywa ani nie przegrywa. Zadaniem każdej zabawy dydaktycznej jest nauczanie dziecka czegoś nowego lub utrwalenie zdobytych już przez nie wiadomości, nawyków czy też orientacji w otaczającym świecie. Służą nade wszystko rozwojowi ich spostrzegawczości, uwagi, pamięci, myślenia, wzbogacaniu wiedzy, rozwijaniu uzdolnień i kształceniu mowy.

Zabawy dydaktyczne dają dziecku okazję do porządkowania swoich wiadomości, utrwalania, operowania nimi, rozumowania, dociekania, jak podaje M. Noga „wyrabiają takie cechy charakteru, jak systematyczność, wytrwałość, samodyscyplinę i poczucie sprawiedliwości. Wdrażają zarówno do samodzielnego podejmowania zadań, jak i zgodnego współżycia w grupie koleżeńskiej”[10].

Do zabaw dydaktycznych należą również gry dydaktyczne. Według W. Okonia gra „ to odmiana zabawy polegająca na respektowaniu ustalonych ściśle reguł”[11]. Wśród gier wyróżnia on gry dydaktyczne. Według niego gra dydaktyczna to gra, która „wymaga wysiłku myślowego”[12]. 

Stwierdza również, że gry dydaktyczne to „gry, które służą uczeniu się i kształceniu umysłowemu, podporządkowane są celowi dydaktycznemu, który sprowadza się do tworzenia w świadomości dziecka umysłowego obrazu rzeczywistości w postaci wyobrażeń, podstawowych pojęć, wiadomości. Obok celu dydaktycznego autor wyróżnia w każdej grze dydaktycznej jeszcze postać działania zabawowego oraz reguły. Jego zdaniem walor kształcący każdej gry dydaktycznej zależy od zadań, jakim ona służy, jak te zadania odbijają się w działaniu zabawowym i jakie prawidła porządkują to działanie”[13].

Gry dydaktyczne mają charakter zespołowy, w którym występuje element współzawodnictwa i pojęcie wygranej. W grach wystawiana jest na próbę wytrwałość, wytrzymałość, odwaga, szybka orientacja oraz zdolności uczestników. Gry wymagają często od dzieci posiadania pewnego zasobu pojęć[14]. 

Podstawową i wspólną cechą gier i zabaw dydaktycznych jest to, że nie są one wynikiem swobodnej twórczości dzieci, lecz są formą aktywności przygotowaną przez nauczyciela i zaproponowaną dziecku.

Z przedstawionych definicji gry i zabawy dydaktycznej wynika, iż każda gra dydaktyczna jest zabawą natomiast nie każda zabawa jest grą dydaktyczną. Zabawa jest wtedy grą, gdy spełnia następujące warunki: sprawia osobie uczestniczącej przyjemność, ma określone reguły oraz stwarza szanse wygranej[15].

Z. Bogdanowicz dokonała podziału gier i zabaw dydaktycznych przyjmując pewne zasady klasyfikacji. W pierwszym podziale zabaw kryterium doboru stanowił materiał, który stosujemy w grach i zabawach dydaktycznych. Autorka wyróżniła cztery rodzaje zabaw w zależności od materiału[16]:

- zabawy z pomocami gotowymi, w których konstrukcji zawarte jest zadanie do wykonania,
- zabawy typu czarodziejski woreczek, zgadnij, czego brak na stole, w których stosuje się drobne przedmioty codziennego użytku,
- produkowane układanki, łamigłówki, zagadki obrazkowe, gry stolikowe,
- zabawy słowne, jak zagadki, niedokończone rymy.

W drugim podziale gier i zabaw dydaktycznych kryterium doboru stanowi cel występujący w zabawie. Według tego kryterium autorka wyróżniła zabawy, które mają na celu:

- określanie cech przedmiotów i ich położenia,
- utrwalanie pojęć matematycznych,
- utrwalanie wiadomości o otoczeniu społecznym i przyrodniczym,
- ćwiczenie poprawności wymowy[17].

Oprócz wyżej zaprezentowanych podziałów gier i zabaw, można spotkać wiele innych propozycji w literaturze pedagogicznej i psychologicznej. Z pośród zaprezentowanych rodzajów gier i zabaw wynika, iż każda z nich wypływa z różnych zainteresowań, emocji i wyobrażeń dziecka, i każdy rodzaj odgrywa niebagatelną rolę w jego rozwoju.


 



[1] Z. Topińska, Organizacyjne formy procesu kierowania rozwojem dzieci, [w:] Pedagogika przedszkolna, pod red. M. Kwiatowskiej, WSiP, Warszawa 1985, s. 172-173.

[2] Metodyka wychowania w przedszkolu, pod red. I. Dudzińskiej, WSiP, Warszawa 1974, s. 17.

[3] Tamże, s.17-18.

[4] M. Żebrowska: Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, dz. cyt., s. 363.

[5] Metodyka wychowania w przedszkolu, pod red. I. Dudzińskiej, dz. cyt., s. 20.

[6] S. Lipina, Zabawa,[w:]Metodyka wychowania w przedszkolu, pod red. I. Dudzińskiej, dz.cyt., s. 18.

[7] Tamże, s. 17-22.

[8] M. Noga, Zabawa jako źródło twórczych działań dziecka, [w:] Dziecko w świecie zabawy, pod red. B. Dymary, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2009, s. 270.

[9] W. Okoń, Słownik Pedagogiczny, dz.cyt., s. 358.

[10] M. Noga, Zabawa jako źródło twórczych działań dziecka, dz. cyt., s. 271.

[11] W. Okoń, Słownik Pedagogiczny, dz. cyt., s. 89.

[12] Tamże, s. 89.

[13] W. Okoń, Zabawa a rzeczywistość, dz.cyt., s. 297-300.

[14] S. Lipina, Zabawa, [w:] Metodyka wychowania w przedszkolu, pod red. I. Dudzińskiej, dz.cyt., s. 20.

[15] L. Łukasik, T. Cyran, Gry i zabawy dydaktyczne, „Życie Szkoły”, (2002)5, s. 308.

[16] Z. Bogdanowicz, Zabawy dydaktyczne dla przedszkoli, WSiP, Warszawa 1990, s. 5.

[17] S. Lipina, Zabawa, [w:] Metodyka wychowania w przedszkolu, dz. cyt., s. 21.

Komentarze na forum
  • [ Sprawdź komentowany artykuł ]
  • Dodano 21.11.2011, 12:09 przez EduPełzaki
Przejdź do forum
Wyszukaj artykuł
  • Szukaj:
  • Kategoria:
Ostatnio na forum
Zobacz forum
Zobacz również